‘73’üncü Ferman’ın temelini 1975’te Baas rejimi zihniyeti attı’

EDİTÖRÜN ÖNERDİKLERİ

1975’te Baas rejimi tarafından Şengal Dağı’ndaki yerleşim yerlerinden ovada oluşturulan micemaalara göç ettirilen Êzidîler, DAİŞ saldırısında büyük kayıplar verdi. Kurtulanlar ise eski korunaklı köylerine ulaşabilenler oldu. Êzidîler, “73’üncü ferman temelini Baas rejiminin zihniyetinden alıyor” diyor.

1975 yılında Irak ile İran arasında imzalanan Cezayir Anlaşması’na rağmen savaş durmadı. Molla Mustafa Barzani öncülüğündeki Kürt isyanı ABD’nin de elini çekmesi ile büyük bir yenilgiye uğramıştı. Saddam Hüseyin’in diktatörlüğündeki Irak devleti, Êzidîlerin Kürt isyanına destek verdiği savıyla Şengal Dağı’na yöneldi ve Êzidîleri dağdan uzaklaştırdı.
ŞENGAL DAĞININ KUZEY VE GÜNEYİNDEKİ MİCEMAALAR
Şengal Dağı’nın dibinde veya üzerindeki köylerde yaşayan Êzidîler, dağın kuzey ve güneyinde yer alan ovadaki micemaalara (toplu yerleşim alanları) sürüldü. Bu politika sonucunda Şengal Dağı’nın kuzeyinde Xanesor, Sînûnê, Borik, Dihola, Digurê, Zorava micemaları oluşturuldu. Dağın güneyinde ise Til Êzir, Til Benat, Til Qesap, Sîba Şêx Xidir ve Girzêrik micemaaları oluşturuldu.
1975 yılındaki köy boşaltmalarına göre Şêrka, Hecî Ûso, Kîno, Kuşna, Kersê, Helîqê, Cefriyê, Kerkê köyleri Xanesor micemaasına; Kolka, Sîmê Hêstir, Genê, Usîfa, Eldîna, Milêk, Dêraf ve Barava köyleri Borik micemaasına; Baxelêf, Bekira, Ûsif, Berana, Zêrwa köyleri Zorava micemaasina taşındı. Yine Zorava micemaasına yerleştirilen köylerdeki insanlar Herdan köyüne de yerleştirildi. Barê, Adîka, Emera, Behrava, Ûsiva köylerinin bir kısmı Digurê micemaasina; Adîka, Ûsiva, Emera, Pîr Mecdîn köyünün bir kısmı Duhola micemaasina; Bekira, Ûsiva, Pîr Mecdîn, Emera köyünün bir kısmı da Gohbel micemaasina taşındı.
Şengal Dağı’nın güneyindeki micemaalar ise şu şekilde oluşturuldu. Kiçûka, Qerranî, Diloxan, Til Etat köyleri Til Benat micemaasına; Kora Evdo, Xana Şehwanî, Kerranî, Acmê, Baxelêf köyleri Til Qesap micemaasına; Wardiya, Cidalê, Heyalê, Kersê, Êzir, Xerbatê Qawala köyleri Til Êzir micemmaasına, Sikêniyê ve Heyalê köyleri ise Sîba Şêx Xidir micemaasina taşındı. Kimi köylerdeki Êzidîler 2-3 micemaaya dağıtıldı.
MİCEMAALAR İLE ÊZİDÎLER ARAP KÖYLERİNE YAKINLAŞTIRILDI
Şengal Dağı’nın kuzey ve güneyinden geçen ve dağı çevreleyen ana yolun ova tarafına kurulan bu  micemaalar, askeri olarak daha kolay kontrol edilebilirken bu politika ile aynı zamanda Êzidîler Arap köylerine yakınlaştırılmış oldu. Bu politikaya göre Şengal Dağı’nın kuzeyinde oluşturulan Xanesor, Sînûnê, Digurê, Dihola, Gohbel ve Zorava micemaaları; Ummul Xubarî, Naîm, Ramo, Bizona, Şehlan, Esriya, Mişefra, Bîr Qasim, Hesawik, Bircêrî adlı Arap köylerine yakınlaştırıldı. Yine dağın güney tarafındaki Til Benat, Til Qesap, Til Êzir, Sîba Şex Xidir ise Medîban, Macrês, Baac, Bilêc, Xilo, Xenisî, Kunrovî, Qapûsî gibi Arap köylerine yakınlaştırılmış oldu.
Söz konusu uygulama ile amaçlanan, 39 yıl sonra meydana gelen 73’üncü fermanda etkisini gösterdi. DAİŞ katliamında en fazla kayıp dağın güneyinde yer alan micemaalarda meydana geldi. Özellikle katliamda bin 700 nüfusluk Koço köyünün bilindiği kadarı ile bin 250 ferdi katledilirken hala yüzlercesinin de akıbeti hakkında herhangi bir bilgi yok. Buradaki Êzidîler, komşu oldukları Arap aşiretlerden Mitewta ve Xatûnîlerin DAİŞ ile beraber hareket ettiğini ve katliama katıldıklarını belirtiyor.
FERMANDA GÖÇ ÖNCESİ YERLEŞİM YERLERİ SIĞINAK OLDU
3 Ağustos 2014 fermanında DAİŞ’in eline geçen yerleşim yerlerinden, 1975 yılı öncesi yerleşim yerlerine ulaşabilmeyi başaran Êzidîler hayatta kaldı. Pîra Ewra kubbesinin bulunduğu Zêrwa köyü, Şerfeddîn kubbesinin bulunduğu Ûsiva, Dêrav, Bekira; Şebil Qasim kubbesinin bulunduğu Kersê; Pîra Fatê kubbesinin bulunduğu Cefriyê köyünde günlerce açlık ve susuzluğa rağmen Êzidîler kurtulmayı başardı. Yine dağın güney kesiminden Şengal Dağı’na doğru yol alan Êzidîler, eski köyleri olan Qizilkent, Zomanî, Xirabsorik, Gundê Çêlî köylerinde günlerce direndi. Dağın en yüksek yeri olan ve Çilmêra kubbesinin bulunduğu alanda Êzidîler için kurtuluş bölgelerinden biri oldu. Kersê, Kolka, Sîmê Hestir ve Milik köylerine ulaşmayı başaran ve Serdeşt kampı olarak bilinen alana yerleşen Êzidîler de hala tüm zorluklara rağmen güven içinde yaşıyor.
‘GÖÇ POLİTİKASININ AMACI ÊZİDÎLERİ ARAP KISKACINA ALMAKTI’
Êzidî gazeteci Argeş Şengalî, 1975 yılındaki köy boşaltmalarıyla Sünnî Baas rejimin Êzidîleri Arap kıskacına alarak yok etmek istediğini belirterek şunları söyledi: “Birçok saldırı ile Êzidîleri dağdan uzaklaştıramadılar fakat micemaalar ile birlikte köyleri boşaltarak bu durumu nispeten başardılar. Tüm köylerden insanları micemaalara göç ettirerek, Êzidîlere evler inşa ettiler. Herkese bir tapulu ev verdiler. Birçok aile micemaalara geçmek istemese de zorla ve helikopterlerle taşıdılar. Karşı duranların da evlerini yaktılar.”
‘73’ÜNCÜ FERMAN ZİHNİYETİ 1975 YILINDA MEVCUTTU’
Çilmêra kubbesi micewêri olan Qasim Osman Xelef Mirad ise şunları söyledi: “2014 yılında olan ferman o dönem Irak devletinin de aklında olan bir şeydi. Bu politika ile Êzidîleri dağdan uzaklaştırarak fermanlarda Êzidîlerin kendilerini korumasının önüne geçmek istediler. Ki bunun böyle olduğunu da 3 Ağustos 2014 yılındaki DAİŞ fermanında gördük. On binlerce insanımız katledildi, on binlercesi de DAİŞ’in eline esir düştü. 73’üncü ferman temelini bu zihniyetten alıyor.”
‘ÊZİDÎLERİN IRAK’TA RESMİ MÜLKLERİ YOK’
Bir diğer Êzidî gazeteci Îbrahim Êzidî de 1975 yılında uygulanan göç ettirme politikasının Êzidî düşmanlığından kaynaklandığını ifade ederek, Êzidîlerin Irak devletindeki statülerine ilişkin şu bilgileri paylaştı: “Dağda fermanlara karşı direnen ve kendini yok etmekten kurtarmaya çalışan Êzidîlerin aslında Irak devletince hiçbir zaman tanınmadığını da biliyoruz. Êzidîlerin ne 1975 öncesi ne de sonrasında yerleşim yerleri ve topraklarının resmi olarak tapusu yok. Sadece micemaalara sürülen Êzidî ailelerin bir ev tapusu dışında – çoğunda bu da yok- resmi bir mülkleri yok.”
MA / Selami Aslan
- Advertisement -spot_img

YAZARIN DİĞER YAZILARI

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

EN SON EKLEN YAZILAR